Zemsta

„Zemsta” Aleksandra Fredry (1834) to najsłynniejsza polska komedia — arcydzieło humoru, dowcipu językowego i mistrzowsko skonstruowanej intrygi. Akcja rozgrywa się na wsi, w starym zamku, którego dwie połowy zajmują dwaj zwaśnieni sąsiedzi: porywczy, hałaśliwy Cześnik Raptusiewicz i obłudny, „słodki” Rejent Milczek. Iskrą, która rozpala konflikt, jest spór o graniczny mur — z tego drobnego zatargu Fredro rozwija błyskotliwą komedię pełną intryg, przebrań i nieporozumień.

Obok głównego wątku sporu toczy się drugi, liryczny — miłość Wacława, syna Rejenta, i Klary, synowicy Cześnika. Ci młodzi z dwóch wrogich domów (motyw bliski „Romeowi i Julii”) muszą walczyć o swoje szczęście wbrew waśni ojców. Komedię wypełnia galeria niezapomnianych postaci, wśród których błyszczy Papkin — tchórzliwy samochwał, jedna z najzabawniejszych kreacji w polskiej literaturze. Wszystko zmierza ku pogodnemu finałowi: to właśnie zemsta Cześnika, który na złość Rejentowi żeni jego syna z Klarą, przynosi zakochanym szczęście, a zwaśnionym sąsiadom — zgodę.

Na maturze „Zemsta” jest lekturą kluczową dla omówienia takich zagadnień jak: komedia jako gatunek i jej odmiany (komedia charakterów, intrygi, sytuacji), komizm (słowny, postaci, sytuacyjny), mistrzostwo języka Fredry oraz obraz polskiej szlachty. To utwór, który mimo upływu lat wciąż śmieszy i zachwyca kunsztem — nieprzypadkowo jego cytaty („Nie masz zgody”, „Mocium panie”) na stałe weszły do polszczyzny.