Motywy literackie
Wielkie tematy, które wracają przez całą literaturę — śmierć, miłość, władza, bunt. Każdy motyw omawiamy przez wszystkie epoki, z tabelą utworów, cytatami i gotowymi kontekstami do maturalnego wypracowania.
Motyw literacki to powracający, znaczący element dzieła — temat, sytuacja, postać lub symbol. Te same motywy przewijają się przez wieki, ale każda epoka nadaje im inny sens: śmierć dla średniowiecza jest memento i wezwaniem do pokory, dla baroku — dowodem marności, a dla XX wieku — bezimienną zagładą.
Dlatego znajomość motywów to klucz do matury — zwłaszcza w nowej formule, opartej na temacie i doborze kontekstów. Każde opracowanie poniżej prowadzi motyw przez wszystkie epoki, zestawia najważniejsze utwory i podaje gotowe konteksty do wypracowania.
Motyw śmierci
Od heroicznej ofiary antyku, przez średniowieczny taniec śmierci i barokowe vanitas, po Zagładę i absurd — najtrwalszy temat literatury w jednym opracowaniu.
Motyw miłości
Najpotężniejsza siła literatury — od platońskiej drabiny i miłości dworskiej, przez romantyczne szaleństwo, po gorzką lekcję Wokulskiego.
Motyw władzy
Pokusa, której nie oprze się Makbet, sprawdzian sumienia i temat odwiecznego sporu — od antycznego tyrana po totalitaryzm.
Motyw winy i kary
Czy zbrodnia zawsze pociąga karę? Od antycznego fatum, przez wyrzuty sumienia Makbeta, po drogę Raskolnikowa przez cierpienie do odkupienia.
Motyw cierpienia
Niezawinione cierpienie Hioba, odkupieńcza ofiara Chrystusa, bunt wobec Boga i ból narodu — najtrudniejsze pytanie literatury: po co cierpienie?
Motyw buntu
Od Prometeusza wykradającego bogom ogień, przez bunt Konrada wobec Boga, po sprzeciw wobec Formy i totalitaryzmu — wielkie „nie" literatury.
Motyw natury
Arkadia i żywioł, świątynia ducha i lustro uczuć — przyroda jako tło, bohater i sens ludzkiego życia.
Motyw wędrówki
Człowiek to wieczny wędrowiec — od Odysei i pielgrzymki średniowiecznej, przez romantyczną tułaczkę, po podróż jako poznanie samego siebie.
Motyw ojczyzny
Od Bogurodzicy i Grunwaldu, przez romantyczny mesjanizm i tęsknotę emigranta, po pytanie „jaka ma być Polska?” — najgorętszy temat literatury polskiej.
Motyw miasta
Babilon i moloch, salon i barykada, labirynt alienacji — miasto jako bohater, pokusa i pułapka nowoczesnego człowieka.
Motyw samotności
Samotnik z wyboru i wygnaniec wbrew woli, geniusz i wyrzutek — od pustelnika i Gustawa po egzystencjalne „sam wobec wszechświata".
Motyw przemiany
„Umarł Gustaw, narodził się Konrad" — od mitycznych metamorfoz Owidiusza i nawrócenia św. Pawła po duchowe odrodzenie bohatera.
Motyw wsi
Motyw wsi stanowi jeden z najtrwalszych i najbardziej wieloznacznych tematów w kulturze ludzkiej. Wieś jako przestrzeń fizyczna, społeczność…
Najczęstsze pytania
Co to jest motyw literacki? +
Motyw to powracający, znaczący element świata przedstawionego — temat, sytuacja, postać lub przedmiot (np. motyw śmierci, miłości, władzy). Motywy przewijają się przez całą literaturę, a sposób ich ujęcia zmienia się wraz z epoką.
Czym motyw różni się od toposu? +
Topos to szczególny, utrwalony motyw o stałym znaczeniu, powtarzany w wielu utworach (np. ubi sunt, theatrum mundi, arkadia, vanitas). Każdy topos jest motywem, ale nie każdy motyw jest toposem.
Jak wykorzystać motyw w wypracowaniu maturalnym? +
Nowa formuła matury opiera się na temacie/motywie i doborze kontekstów. Warto znać kilka utworów realizujących dany motyw w różny sposób, umieć je porównać i dobrać jako konteksty do tezy. Każde opracowanie motywu na tej stronie zawiera gotowe „konteksty do wypracowania”.
Jakie motywy są najważniejsze na maturze? +
Najczęściej powracają motywy: śmierci, miłości, władzy, winy i kary, cierpienia, buntu, a także motyw wsi, wędrówki i natury. Wiele z nich pojawia się wprost w pytaniach jawnych na maturę ustną.