Poniżej znajdziesz wzorcową odpowiedź zbudowaną zgodnie z wymaganiami matury ustnej: teza → argumenty z lektury → kontekst → wniosek. Pamiętaj, że egzaminator wymaga odwołania do wybranego kontekstu.
① Teza
W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” Borowski ukazuje człowieka zlagrowanego — więźnia, którego obóz odarł z odruchów moralnych i sprowadził do walki o przetrwanie. To oskarżenie systemu, który niszczy człowieczeństwo skuteczniej niż samą śmierć.
② Argumenty z lektury
Czym jest „człowiek zlagrowany”
To więzień przystosowany do obozowej rzeczywystości — zobojętniały, kierujący się wyłącznie instynktem przetrwania. Obóz odwraca normalne wartości: liczy się jedzenie, „lepsze” stanowisko, własne życie kosztem innych.
Narrator przy rampie
Tadek pracuje przy rozładunku transportów do gazu — i zamiast współczucia czuje złość na ofiary, bo to przez nie cierpi głód i strach. Zobojętnienie nie wynika z okrucieństwa, lecz z mechanizmu obronnego psychiki zniszczonej przez lager.
Oskarżenie systemu
Borowski nie potępia więźnia, lecz system, który czyni z ofiary współuczestnika zbrodni. Najstraszniejsze nie jest fizyczne wyniszczenie, lecz moralne — odebranie człowiekowi człowieczeństwa za życia.
③ Kontekst
Odwołanie do kontekstu jest wymagane przez egzaminatora. Wybierz jeden z poniższych.
◆„Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego (kontekst literacki)
Herling także bada zniewolenie i degradację człowieka w łagrze, lecz mocniej akcentuje możliwość zachowania godności — to dopełniające ujęcie obozowego doświadczenia.
◆Behawioryzm narracji (kontekst literacki)
Borowski stosuje chłodną, beznamiętną relację — narrator rejestruje fakty bez ocen, co potęguje grozę i oddaje zobojętnienie zlagrowanego człowieka.
④ Wniosek (podsumowanie)
„Proszę państwa do gazu” pokazuje człowieka zlagrowanego — odartego z moralności przez machinę obozu. Borowski oskarża system, który niszczy człowieczeństwo, czyniąc ofiarę narzędziem zbrodni; to najgłębszy wymiar dehumanizacji.
💡 Wskazówka
Wyjaśnij pojęcie „człowiek zlagrowany”. Pokaż zobojętnienie Tadka przy rampie. Podkreśl oskarżenie systemu. Kontekst: „Inny świat”, behawioryzm.