„Ludzie bezdomni” – streszczenie krótkie w pigułce

Streszczenie w pigułce

Akcja zaczyna się w Paryżu, gdzie młody lekarz Tomasz Judym zwiedza Luwr i zachwyca się Wenus z Milo — symbolem pełnego, szczęśliwego życia. Poznaje rodaczki: panią Niewadzką, jej wnuczki Natalię i Wandę oraz ich nauczycielkę Joannę (Joasię) Podborską. Wspólne oglądanie sztuki (m.in. obrazu „Rybak" o ludzkiej krzywdzie) zbliża go do Joasi.

Po powrocie do Warszawy Judym, syn ubogiego szewca z ulicy Ciepłej, odwiedza nędzną rodzinę brata Wiktora, robotnika. Na zjeździe lekarzy wygłasza odczyt o higienie biedoty, w którym domaga się, by medycyna zwalczała przyczyny chorób nędzarzy — zostaje wyśmiany. Bez pacjentów i pieniędzy przyjmuje posadę w zakładzie kuracyjnym Cisy (należącym do pani Niewadzkiej).

W Cisach Judym z pasją podźwiga zaniedbany szpital i leczy biedotę. Odkrywa, że wilgotne czworaki nad sadzawkami wywołują malarię u dzieci, i domaga się osuszenia terenu — naraża się tym wpływowym „starcom" (dyrektorowi Węglichowskiemu, administratorowi Krzywosądowi, plenipotentowi). Gdy Krzywosąd spuszcza zgniły szlam ze stawu wprost do rzeki, z której piją wsie, Judym w gniewie wrzuca go do mułu — i zostaje zwolniony. W tym czasie dojrzewa jego miłość do Joasi; po ucieczce Natalii z hochsztaplerem Karbowskim Judym uświadamia sobie, że to Joasię kocha, i wyznaje jej uczucie.

Bez pracy Judym jedzie z poznanym inżynierem Korzeckim do Zagłębia, gdzie zostaje lekarzem fabrycznym. Poznaje świat kopalń i hut, nędzę robotników. Korzecki — neurastenik dręczony lękiem przed śmiercią — popełnia samobójstwo (motyw „Dajmoniona").

W finale przyjeżdża Joasia. Roztacza wizję wspólnego, skromnego życia i pracy dla biednych. Judym jednak, wstrząśnięty nędzą robotników, wyrzeka się miłości i osobistego szczęścia: czuje, że jako „syn z motłochu" musi „oddać, co wziął", i nie ma prawa do żony ani domu, dopóki istnieje krzywda. Rozstaje się z Joasią. Samotny, pod rozdartą sosną nad kopalnianym zawaliskiem, słyszy „płacz samotny przed obliczem Boga" — drzewo rozszczepione, którego jeden korzeń trzyma się gruntu, a drugi wciągnięty został w przepaść, staje się symbolem jego rozdartego losu.