Charakterystyka Konrada Wallenroda (Waltera Alfa)

Kim jest tytułowy bohater

Konrad Wallenrod to postać o podwójnej tożsamości. Dla braci zakonnych jest sławnym cudzoziemcem, wielkim mistrzem krzyżackim, zwycięzcą walk z Maurami i Turkami. W rzeczywistości to Walter Alf — Litwin porwany w dzieciństwie z płonącego rodzinnego miasta, wychowany na dworze mistrza Winrycha, ochrzczony i wyszkolony na niemieckiego rycerza. Sam o sobie powie ustami wajdeloty: „imię było niemieckie, dusza litewska została". Cała jego biografia jest podporządkowana jednej idei — zemście na zakonie, który zniszczył jego naród.

Bohater bajroniczny i tragiczny

Konrad nosi wszystkie cechy bohatera bajronicznego: jest samotny, tajemniczy, ponury, naznaczony skrywanym cierpieniem. Choć młody, ma siwe włosy i twarz „napiętnowaną starością cierpienia". Stroni od ludzi, ucieka od „czarującej rozmowy", gardzi zaszczytami i kobietami. Słowa „ojczyzna, powinność, kochanka" natychmiast truły jego wesołość. Pociechy szuka w winie i w żałosnych pieśniach śpiewanych po nocach — uderza „wszystkie struny prócz struny wesela".

Jest to zarazem bohater tragiczny, postawiony w sytuacji bez dobrego wyjścia. Aby uratować ojczyznę, musi wybrać metodę, którą sam pogardza — zdradę i podstęp. Konflikt rozgrywa się więc nie tylko między Litwą a zakonem, lecz wewnątrz samego bohatera: między miłością a obowiązkiem, między etyką rycerską (honor, otwarta walka) a koniecznością działania spiskowego.

Człowiek rozdarty: miłość kontra obowiązek

Konrad poświęcił dla ojczyzny wszystko, co prywatne: młodość, szczęście, miłość do Aldony. Wyrzeka się życia rodzinnego, bo — jak mówi — „wielkie serca" są jak „ule zbyt wielkie", których nie nasyci domowe szczęście, gdy ojczyzna cierpi. „Walter kochał swą żonę, lecz miał duszę szlachetną; szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie". Jego nocne klęczenie pod wieżą Aldony i rozpaczliwe rozmowy z nią pokazują, jak wysoką cenę emocjonalną płaci za swoją misję.

Cena zdrady

Konrad jest świadom, że płaci za zwycięstwo utratą honoru i czystego sumienia. Zdrada zatruwa go od wewnątrz — atakuje pieśni wajdelotów, które „jak gadzina obwijają pierś dziecka" i wlewają „głupią chęć sławy i miłość ojczyzny". Sam doprowadza do hańby (tchórzliwa ucieczka z pola), by zgubić zakon. Gdy zemsta się dopełnia, jest już człowiekiem wypalonym: „wszak jestem człowiekiem (...) i Niemcy są ludzie".

Śmierć — triumf i klęska zarazem

Skazany przez tajny trybunał, Konrad sam wybiera śmierć — wypija truciznę, depcze krzyż mistrza i wykrzykuje triumf: „Ja to sprawiłem! (...) jak Samson jednym wstrząśnieniem kolumny zburzyć gmach cały i runąć pod gmachem!". Porównanie do biblijnego Samsona podkreśla istotę jego czynu: zniszczyć wroga można tylko ginąc razem z nim. Konrad zwycięża i przegrywa jednocześnie — pokonał zakon, ale stracił honor, miłość i życie. To uczyniło z niego symbol tragicznego patriotyzmu i dało początek pojęciu wallenrodyzmu.