Charakterystyka Aldony

Kim jest Aldona

Aldona to córka litewskiego księcia Kiejstuta, ukochana, a później żona Waltera Alfa (Konrada Wallenroda). W utworze poznajemy ją najpierw jako tajemniczą pustelnicę z narożnej wieży — kobietę, która przed dziesięciu laty dobrowolnie zamurowała się w klasztornej celi, „znalazła grobowiec za życia". Dopiero z biegiem akcji i z Powieści Wajdeloty odsłania się jej tożsamość i historia.

Od księżniczki do pustelnicy

W młodości Aldona była „młoda i piękna jak bóstwo", beztroska, otoczona miłością. To Walter, opowiadając jej długimi wieczorami o dalekich krajach, turniejach i chrześcijańskim Bogu, „nauczył ją kochać" — a dając jej noszony na piersi obrazek Najświętszej Panny, nawrócił ją na swoją wiarę. Kiejstut, widząc miłość córki i ceniąc Waltera jako nieocenionego dla Litwy wojownika, oddał mu ją za żonę.

Gdy jednak Walter postanowił poświęcić życie zemście i potajemnie odjechał, Aldona nie potrafiła ani zapomnieć, ani żyć dawnym życiem. Wybrała dobrowolne zamknięcie w wieży tuż obok krzyżackiego zamku — by choć z daleka móc oglądać ukochanego i błogosławić mu wtedy, gdy wszyscy będą go przeklinać.

Miłość ofiarna i wierność

Postać Aldony to przede wszystkim studium miłości ofiarnej i wierności posuniętej do granic. Dla Waltera porzuciła świat, rodzinę, pozycję i wolność. Jej życie kurczy się do oczekiwania na jego głos pod kratą — „życie swoje liczy na wieczory". Mimo cierpienia nie ma do niego żalu; trwa przy nim duchowo nawet wtedy, gdy nie mogą być razem.

W finale, gdy Konrad — nasycony już zemstą — błaga ją, by uciekła z nim w litewskie lasy, gdzie „będą żyć dla siebie", Aldona odmawia. Złożyła ślub, że nie zejdzie z wieży „chyba do mogiły", i nie chce, by zobaczył ją zniszczoną przez lata cierpienia — „nędzną marę" zamiast pięknej dawnej Aldony. Pragnie zachować się w jego pamięci nietknięta, „jak motyl piękny, gdy w bursztyn utonie, na wieki całą zachowuje postać".

Symbol i dopełnienie losu bohatera

Aldona jest lustrem tragedii Konrada: tak jak on poświęcił ojczyźnie miłość, tak ona poświęciła miłości całe życie. Jej los został wcześniej zapowiedziany w Pieśni o Wiliji — rzece-dziewicy, która porzuca rodzinną dolinę dla Niemna i ginie z nim w morzu („ukochała cudzego młodzieńca"). Śmierć Aldony jest dosłownie jednoczesna ze śmiercią Konrada: gdy ten rzuca przez okno lampę — umówiony znak — z wieży rozlega się jej przedśmiertny „krzyk nagły, mocny, przeciągły, urwany", w którym „całe ozwało się życie", jak struny lutni, które „zabrzmią i pękną". Para kochanków ginie razem, a ich „serca złączą się znowu w pieśniach wajdeloty".