Poniżej znajdziesz wzorcową odpowiedź zbudowaną zgodnie z wymaganiami matury ustnej: teza → argumenty z lektury → kontekst → wniosek. Pamiętaj, że egzaminator wymaga odwołania do wybranego kontekstu.
① Teza
W „Przedwiośniu” autorytety kształtują poglądy i wybory młodego człowieka — Cezary Baryka podlega wpływowi kilku mentorów (ojca, Gajowca, Lulka), lecz ostatecznie nie poddaje się żadnemu bezkrytycznie, zachowując samodzielność.
② Argumenty z lektury
Ojciec — pierwszy autorytet i mit
Seweryn Baryka zaszczepia synowi wizję Polski (szklane domy) i miłość do ojczyzny. Jako pierwszy autorytet kieruje Cezarego ku krajowi, choć przekazany mit okazuje się złudzeniem.
Gajowiec i Lulek — dwie drogi
W Polsce Cezary trafia pod wpływ dwóch mentorów: Gajowca (ewolucyjne reformy, praca dla państwa) i Lulka (rewolucja). Każdy proponuje inną drogę — autorytety ścierają się o duszę młodego człowieka.
Samodzielność wobec autorytetów
Cezary nie przyjmuje bezkrytycznie żadnego mentora — waży racje, zachowuje dystans. Żeromski pokazuje, że autorytet jest cenny jako drogowskaz, ale dojrzałość polega na samodzielnym wyborze.
③ Kontekst
Odwołanie do kontekstu jest wymagane przez egzaminatora. Wybierz jeden z poniższych.
◆Mistrz i uczeń — „Mistrz i Małgorzata” / tradycja (kontekst literacki)
Relacja mistrz–uczeń jako droga przekazu wartości to częsty motyw; autorytet kształtuje, ale nie zwalnia z własnego myślenia.
◆Autorytet w „Dżumie” — doktor Rieux (kontekst literacki)
Rieux jest moralnym autorytetem przez czyn, nie słowa. Pokazuje, że prawdziwy autorytet buduje się postawą, nie ideologią.
④ Wniosek (podsumowanie)
W „Przedwiośniu” autorytety (ojciec, Gajowiec, Lulek) kierują młodym człowiekiem ku różnym drogom, lecz dojrzałość Baryki polega na zachowaniu samodzielności. Żeromski docenia rolę mentora, ostrzegając zarazem przed bezkrytycznym poddaństwem.
💡 Wskazówka
Wymień autorytety Baryki i ich wpływ. Podkreśl jego samodzielność. Konteksty: relacja mistrz–uczeń, Rieux z „Dżumy”.