Wesele

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, którego prapremiera odbyła się w Krakowie 16 marca 1901 roku, to dramat symboliczny uznawany za arcydzieło Młodej Polski i jeden z najważniejszych tekstów o polskiej tożsamości narodowej. Punktem wyjścia było autentyczne wydarzenie — wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w podkrakowskich Bronowicach — które Wyspiański, sam obecny na zabawie, przekształcił w wielką sceniczną diagnozę społeczeństwa.

Kompozycja utworu prowadzi od realizmu ku symbolowi. Akt I to barwna, niemal komediowa obserwacja bronowickiej chaty, w której spotykają się dwa światy: miejska inteligencja i chłopi — wzajemnie zafascynowani, lecz niezdolni do prawdziwego porozumienia. Akty II i III wprowadzają Osoby dramatu, zjawy przywołujące sumienia bohaterów: Widmo, Stańczyk, Hetman, Czarny Rycerz, Wernyhora. Z ich wizyt wyłania się gorzki obraz narodowej niemocy — pozornej jedności, mitów zamiast czynu, „chłopomanii” inteligencji. Symboliczny złoty róg, który miał poderwać do zrywu, zostaje zgubiony, a finałowy taniec chocholi — senne, bezwolne kręcenie się w kółko — staje się obrazem paraliżu i niezdolności do działania.

Dla maturzysty „Wesele” jest niewyczerpanym źródłem tematów: relacja inteligencji i ludu, mit a rzeczywistość, funkcja symboli (złoty róg, czapka z piór, chochoł), synteza sztuk i teatr symboliczny. Słynne kwestie — „Miałeś, chamie, złoty róg” czy „Cóż tam, panie, w polityce?” — weszły do języka jako komentarz do polskich wad zbiorowych. To dramat, który pod weselną zabawą odsłania pytanie o zdolność narodu do solidarnego czynu.