Potop

„Potop” Henryka Sienkiewicza to środkowa część Trylogii – monumentalnego cyklu powieści historycznych pisanych, wedle słynnej deklaracji autora, „ku pokrzepieniu serc”. Powieść ukazywała się w odcinkach w latach 1884–1886 na łamach prasy, a jej akcja przenosi czytelnika w lata szwedzkiego najazdu na Rzeczpospolitą (1655–1660), jednego z najtragiczniejszych okresów w dziejach państwa polsko-litewskiego.

Osią fabuły są losy Andrzeja Kmicica – warchoła, zawadiaki i człowieka porywczego, który przez splot błędów i zdrad staje się zdrajcą ojczyzny, by następnie, pod przybranym nazwiskiem Babinicz, odkupić winy bohaterstwem w obronie Jasnej Góry i wiernością wobec króla. To właśnie ten dynamiczny łuk przemiany – od hańby ku rehabilitacji – czyni z „Potopu” jedną z najbardziej nośnych opowieści o grzechu, pokucie i odrodzeniu w polskiej literaturze.

Sienkiewicz tworzył „Potop” w okresie zaborów, gdy naród pozbawiony własnego państwa szukał w przeszłości wzorów siły i jedności. Stąd wyidealizowany obraz dawnej Rzeczypospolitej, heroiczne sylwetki obrońców (przeor Kordecki, Czarniecki, Wołodyjowski) i wyrazista wymowa patriotyczna utworu. Powieść świadomie miesza fakt historyczny z fikcją, podporządkowując wierność źródłom celom wychowawczym i pocieszycielskim.

Dla maturzysty „Potop” to nie tylko barwna powieść przygodowa o pojedynkach, oblężeniach i miłości Kmicica do Oleńki Billewiczówny. To przede wszystkim studium przemiany bohatera, popis sienkiewiczowskiego warsztatu narracyjnego oraz kluczowy tekst do rozmowy o roli literatury w podtrzymywaniu tożsamości narodowej – tematach, które wracają na egzaminie raz po raz.