Iliada

„Iliada” Homera to najstarszy zachowany epos europejski i tekst, od którego zaczyna się literatura Zachodu. Wbrew potocznemu wyobrażeniu nie jest opowieścią o całej wojnie trojańskiej — nie ma w niej ani porwania Heleny, ani konia trojańskiego, ani upadku miasta. Poemat obejmuje raptem pięćdziesiąt dni dziesiątego roku oblężenia i organizuje je wokół jednego afektu, zapowiedzianego w pierwszym słowie inwokacji: gniewu Achillesa. Ta ciasna rama czasowa to świadoma decyzja kompozycyjna — Homer pokazuje wojnę przez soczewkę jednego konfliktu ambicji między Achillesem a Agamemnonem.

Siłą eposu jest napięcie między heroizmem a jego ceną. Achilles wybiera krótkie życie okryte sławą zamiast długiego i bezimiennego — i płaci za to śmiercią Patroklosa, którą sam sprowadził swoim uporem. Hektor, jego przeciwnik, jest bohaterem odwrotnego typu: broni miasta, do którego należy, żegna się z Andromachą i synkiem, a ginie osamotniony pod murami, opuszczony przez bogów. Homer nie przyznaje racji żadnej ze stron. Kulminacją poematu nie jest zwycięstwo, lecz scena, w której Priam całuje ręce zabójcy swojego syna, a Achilles płacze razem z nim — dwaj wrogowie połączeni świadomością wspólnego losu śmiertelnych.

Na maturze „Iliada” jest lekturą fundamentalną: dostarcza wzorca eposu (inwokacja, heksametr, porównanie homeryckie, stały epitet, zasada in medias res), modelu etosu rycerskiego z jego kluczowymi pojęciami areté i kleos, a także klasycznego ujęcia relacji człowieka z bogami i fatum. Stanowi punkt odniesienia dla całej późniejszej tradycji — od „Pana Tadeusza” jako eposu narodowego po współczesne rozliczenia z mitem heroizmu.