Dziady cz. II

„Dziady część II” Adama Mickiewicza to jeden z najważniejszych dramatów polskiego romantyzmu, wydany w 1823 roku w drugim tomie wileńskich „Poezji”. Utwór osnuty jest wokół ludowego, na wpół pogańskiego obrzędu zadusznego — tytułowych Dziadów, obchodzonych na Litwie na pamiątkę zmarłych przodków. Mickiewicz przenosi na scenę tajemniczy nocny rytuał, w którym gromada wieśniaków pod przewodem Guślarza wywołuje dusze zmarłych, by przynieść im ulgę i wysłuchać ich przestróg.

Sercem utworu jest ludowa moralność, wyrażona w prostych, a przejmujących naukach, które wygłaszają kolejno przywoływane duchy. Duchy lekkie — dzieci Józio i Rózia — pouczają, że „kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie”. Widmo złego pana dowodzi, że „kto nie był ni razu człowiekiem, temu człowiek nic nie pomoże”. Zwiewna Zosia przypomina, że „kto nie dotknął ziemi ni razu, ten nigdy nie może być w niebie”. Całość zamyka zagadkowa scena milczącego Widma z krwawą raną na sercu, wobec którego obrzęd okazuje się bezsilny.

Na maturze „Dziady część II” to lektura kluczowa dla omówienia romantycznego ludowego światopoglądu, obrzędowości, relacji między światem żywych a umarłych oraz mickiewiczowskiej idei winy i kary. Prosta z pozoru struktura obrzędu kryje głęboką refleksję moralną i filozoficzną, a poetycki nastrój grozy, tajemnicy i ludowej pobożności czyni z tego dramatu jeden z najbardziej sugestywnych obrazów w całej polskiej literaturze.