Bogurodzica

„Bogurodzica” to najstarsza znana polska pieśń religijna i jeden z najważniejszych zabytków polskiego piśmiennictwa. Jej najstarsze, maryjne strofy powstały prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku, choć najstarszy zachowany zapis pochodzi dopiero z 1407 roku. To utwór o wyjątkowej randze — świadectwo początków polszczyzny literackiej, a zarazem arcydzieło średniowiecznej poezji religijnej, utrzymane w archaicznym, dziś już nie w pełni zrozumiałym języku staropolskim.

Pieśń ma charakter modlitewno-błagalny. W pierwszej strofie wierni zwracają się do Matki Bożej jako pośredniczki między ludźmi a Bogiem; w drugiej — przez wstawiennictwo Jana Chrzciciela — proszą Chrystusa o „zbożny pobyt” na ziemi i „rajski przebyt” po śmierci. Kompozycja opiera się na kunsztownej hierarchii pośrednictwa i na motywie deesis, znanym ze sztuki bizantyjskiej. Z czasem do pierwotnych strof dołączano kolejne, o tematyce wielkanocnej i pasyjnej, rozwijające opowieść o dziele zbawienia.

„Bogurodzica” pełniła nie tylko funkcję religijną, ale i narodową — była pierwszym polskim hymnem, śpiewanym przez rycerstwo m.in. przed bitwą pod Grunwaldem. Na maturze jest lekturą kluczową dla omówienia literatury średniowiecza: pozwala analizować archaizmy językowe, cechy poezji religijnej, motyw deesis i pośrednictwa, teocentryczny światopogląd epoki oraz rolę utworu jako zabytku języka i symbolu narodowego.