Charakterystyka Goplany z cytatami

Goplana to jedna z najważniejszych postaci fantastycznych w „Balladynie” Juliusza Słowackiego. Jest nimfą i władczynią jeziora Gopło, istotą nadprzyrodzoną, która rządzi światem natury i rozkazuje dwóm sługom, Skierce oraz Chochlikowi. Choć sama nie jest człowiekiem, to właśnie jej kaprysy i ingerencja w ludzkie sprawy uruchamiają łańcuch zdarzeń prowadzących do tragedii. Charakterystyka Goplany pozwala zrozumieć baśniowo-fantastyczny wymiar dramatu i pokazuje, jak Słowacki połączył w jednym utworze świat realny ze światem zjawisk nadprzyrodzonych.

Kim jest Goplana

Goplana zostaje przedstawiona w spisie osób jako „Goplana, nimfa i królowa Gopła”, obok Chochlika i Skierki zaliczonych do postaci fantastycznych. Akcja dramatu toczy się „za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła”, co od początku sytuuje Goplanę w świecie legendarnym i baśniowym. Jest istotą związaną z żywiołem wody i z naturą: budzi się wraz z wiosną, zasypia zimą na lodowym łożu, a jej życie zależy od rytmu pór roku.

Goplana ma władzę nad przyrodą i nad swoimi sługami. Sama określa zakres swojej mocy, gdy zapowiada, że całą swoją potęgę poświęci jednemu celowi, czyli zdobyciu serca ukochanego człowieka.

Co mam potęgi, co nadprzyrodzonej
Siły nad światem; to obrócę na to,
Aby to serce podbić i mieć moim…

Z tej wypowiedzi wynika, że Goplana dysponuje siłą nadprzyrodzoną, lecz kieruje ją nie ku porządkowi świata, tylko ku zaspokojeniu własnego uczucia. Już tutaj ujawnia się jej najważniejsza cecha, czyli podporządkowanie ogromnej mocy kaprysowi i emocji.

Świat fantastyczny „Balladyny”

Goplana jest centralną postacią fantastycznego planu dramatu. Słowacki, tworząc świat nimf i duchów nad Gopłem, nawiązał wyraźnie do twórczości Williama Szekspira, a zwłaszcza do komedii „Sen nocy letniej”. Podobnie jak u Szekspira istoty nadprzyrodzone mieszają się w sprawy ludzi, tak Goplana wraz ze Skierką i Chochlikiem wkracza w losy bohaterów i wpływa na ich postępowanie.

Obecność Goplany sprawia, że „Balladyna” łączy dwa porządki: realistyczny świat ludzi walczących o koronę i majątek oraz baśniowy świat sił natury. To połączenie świata realnego i fantastycznego jest typowo romantyczne i nadaje dramatowi charakter baśni o zbrodni i karze. Goplana funkcjonuje tu jako pomost między obydwoma światami, ponieważ należy do natury, lecz ingeruje w sprawy ludzkie.

Miłość do Grabca

Najważniejszym rysem postaci Goplany jest jej miłość do Grabca, prostego i gburowatego syna zakrystiana, pijaka i kpiarza. To uczucie jest źródłem komizmu, ponieważ wzniosła, eteryczna nimfa zakochuje się w postaci przyziemnej i pozbawionej jakiegokolwiek romantycznego uroku. Goplana wyznaje swoją miłość słudze Skierce, zaskakując go tym, że pokochała człowieka.

Goplana wyznaje swoje uczucie:

Ach! ja się kocham, kocham się w człowieku!

Miłość Goplany jest gwałtowna, zaborcza i jednostronna. Nimfa zaklina Grabca, by był jej wierny, grozi i błaga zarazem, lecz spotyka się z drwiną i ucieczką. Gdy przedstawia się ukochanemu, ten reaguje przerażeniem i kpiną, widząc w niej diabelskie stworzenie.

A któż ty jesteś, co każesz? […]
Ej!… w nogi!
Jezus Maryja! a tom popadł w biedę,
Szatana żona chce być moją żoną.

Odrzucona Goplana nie rezygnuje. Aby zatrzymać Grabca przy sobie, posuwa się do działań, które będą miały tragiczne skutki dla ludzi. Jej uczucie jest więc nie tylko komiczne, lecz także groźne, ponieważ nimfa gotowa jest poświęcić cały świat, byle nie stracić ukochanego. W jednym z monologów woli stracić słońce, gwiazdy i kwiaty, niż wyrzec się Grabca, co pokazuje skrajny egoizm jej miłości.

Goplana a losy ludzi (Skierka i Chochlik)

Goplana rządzi dwoma sługami, Skierką i Chochlikiem, którzy spełniają jej rozkazy i mieszają w losach ludzi. Skierka jest posłuszny, oddany i pomysłowy, gotów przynieść swojej pani wszystko, co istnieje na ziemi i pod ziemią. Chochlik bywa złośliwy i niesforny, lecz również wykonuje polecenia królowej. To za ich pośrednictwem Goplana wpływa na bieg wydarzeń.

Skierka deklaruje gotowość służby:

Rozkaż, pani! Co pod słonkiem,
Co na ziemi, wszystko zniosę:
Drzewa, kwiaty, światło, rosę.

Kierowana miłością do Grabca, Goplana ingeruje w sprawy bohaterów. To z jej rozkazu Skierka i Chochlik zatrzymują Kirkora i kierują jego kroki tak, by wątek miłosny rozwijał się po myśli nimfy, ponieważ Goplana chce mieć Grabca dla siebie i usunąć przeszkody. Sługom poleca obserwować ludzi i mieszać w ich losach, licząc na czarne serce Balladyny i jej zazdrość wobec siostry.

W ten sposób kaprys nimfy uruchamia łańcuch zdarzeń, który pośrednio prowadzi do zbrodni. Goplana nie morduje Aliny i nie pcha Balladyny wprost do złego, lecz jej ingerencja tworzy sytuację, w której ludzkie namiętności, zazdrość i żądza wybuchają z całą siłą. Dlatego świat fantastyczny okazuje się współodpowiedzialny za bieg wydarzeń, choć ostateczne decyzje i czyny należą do ludzi.

Funkcja i wymowa postaci

Goplana jest uosobieniem sił natury, które wobec człowieka pozostają obojętne albo bywają wręcz szkodliwe. Nimfa nie kieruje się ludzką moralnością, nie rozumie powagi zbrodni i traktuje los ludzi jak materię swoich zabaw oraz uczuciowych pragnień. Jej działania wynikają z kaprysu, a nie ze złej woli, co czyni ją tym bardziej niepokojącą, ponieważ tragedia rodzi się jakby mimochodem, z nieprzemyślanej ingerencji istoty nadprzyrodzonej.

Jednocześnie Goplana wprowadza do dramatu pierwiastek baśniowy, liryczny i komiczny. Jej tęsknota, zazdrość i rozpacz po stracie Grabca nadają jej rysy niemal ludzkie, przez co budzi ona nie tylko rozbawienie, lecz także współczucie. W postaci nimfy Słowacki pokazał, że granica między światem natury a światem człowieka jest w „Balladynie” płynna, a siły przyrody potrafią wkraczać w ludzkie życie i naruszać jego porządek.

Goplana pełni też funkcję kompozycyjną. To ona spaja świat fantastyczny ze światem realnym i sprawia, że dramat zyskuje charakter romantycznej baśni, w której obok walki o władzę i zbrodni toczy się równoległa, nadprzyrodzona akcja nad Gopłem.

Podsumowanie

Goplana to nimfa i królowa jeziora Gopło, jedna z najważniejszych postaci fantastycznych „Balladyny”. Jako władczyni natury rozkazuje Skierce i Chochlikowi, a kierowana zaborczą miłością do prostego Grabca ingeruje w losy ludzi i pośrednio uruchamia łańcuch zdarzeń prowadzący do tragedii. Jest postacią baśniową, inspirowaną Szekspirowskim „Snem nocy letniej”, i uosabia siły przyrody obojętne lub szkodliwe wobec człowieka.

W konstrukcji Goplany najpełniej ujawnia się romantyczne połączenie świata realnego i fantastycznego. Nimfa łączy komizm z grozą, liryczną tęsknotę z niebezpieczną mocą, a jej kaprys staje się jednym z motorów akcji. Dzięki Goplanie „Balladyna” jest nie tylko dramatem o zbrodni i żądzy władzy, lecz także baśnią o świecie, w którym natura i człowiek przenikają się nawzajem.